Przyroda

720_przyroda


Według lokalnego podania dąb został posadzony tego samego roku, w którym miasto Tuchów otrzymało od króla Kazimierza Wielkiego Akt Lokacyjny nadający miejscowości prawa miejskie, czyli w roku 1340. Rosnąc nieopodal klasztoru na terenie gospodarstwa Państwa Cich, spoglądając ze wzniesienia na dolinę Białej, klasztor i otaczające wzgórza, był on świadkiem wielowiekowej historii tego terenu. Rośnie w miejscu wędrówek licznych pielgrzymek zmierzających do Sanktuarium Matki Boskiej Tuchowskiej. W jego cieniu zapewne niejednokrotnie chronili się zarówno pielgrzymi, jak i odpoczywali kupcy i handlarze zmierzający na jarmarki czy targi. Drzewo ma pokaźne rozmiary, obwód jego pnia mierzy 690 cm. Dębem – olbrzymem interesował się na początku lat 90. o. Henryk Pagiewski. Był on niewątpliwie pierwszym, który docenił jego walory historyczne, kulturowe, przyrodnicze i rozpoczął je propagować. Po jego interwencji obcięto suche gałęzie i konary, odciążając drzewo. Dąb jest objęty ochroną prawną w postaci Pomnika Przyrody.


Kobyła to regionalna nazwa charakterystycznie ukształtowanego wzniesienia. Coś w rodzaju występu, jęzora o wydłużonym kształcie, z jednej strony przyczepionego do całości wzgórza. Pozostałe trzy strony to zbocza o znacznym spadku otoczone najczęściej jarami (paryjkami). Taki kształt zawdzięcza głównie budowie geologicznej, charakteryzującej się występowaniem w jej rdzeniu odporniejszych na erozję i trudniej wietrzejących skał macierzystych. Zasilane jedynie wodami opadowymi rosnące na wzgórzu drzewa, pomimo ponad 120-letniego wieku osiągnęły bardzo mizerne rozmiary. Warunki takie jest w stanie wytrzymać tylko sosna, tworząc rzadkie w naszym regionie zbiorowisko borowe. Te karłowate sosny i otoczone potokiem wzniesienie, stanowią niepowtarzalny i niezwykle urokliwy fragment przyrody tego regionu. Z nadejściem wiosny nie znajdziemy tam łanów białych zawilców, zakwitną jedynie niepozorne kwiaty kosmatek. W kierunku potoku siedlisko zmienia się stopniowo, stając się coraz żyźniejsze, przechodzi w podgórski łęg nadrzeczny z olchami i wierzbami, w którym z lubością urzędują stanowiące już prawie plagę, chronione bobry.


Wśród lasów Pogórza znaleźć można ciekawe zbiorowiska żyznej buczyny karpackiej, w której składzie gatunkowym występują głównie buki. Buki mają to do siebie, że o każdej porze roku wyglądają pięknie, szarość ich pni wspaniale kontrastuje z wiosennymi zielonymi listkami jak i jesienną ferią wielobarwnych liści. Dodatkowo drzewa te często przybierają bardzo nietypowe kształty. Wędrując leśnymi ścieżkami można w nich wypatrzeć jakieś postaci formy przypominające zwierzęta lub całkiem nieokreślone formy. W okolicach Ostrego Kamienia, gdzie żółty szlak turystyczny zbiega do drogi prowadzącej z Ryglic do Żurowej, wytrawny obserwator przyrody odnajdzie na pewno leśne okno, które jest właśnie wytworem buczynowego pnia.




Aleja Lipowa w Burzynie to najokazalszy pomnik przyrody ożywionej. Ciągnie się ona wzdłuż drogi z Tuchowa i obejmuje 177 lip, 106 akacji w wieku około 100-120 lat. Jej obecny stan budzi zastrzeżenia i wymaga staranniejszej niż dotąd opieki konserwatorskiej.




Wody siarczkowe to wody zawierające co najmniej 1 mg siarki oznaczonej 3 jodometrycznie w 1 dm wody. Głównym składnikiem wód siarczkowych jest siarkowodór (H S) i produkty jego destylacji 2 (HS,S) oraz wielosiarczki wodoru. Siarkowodór to gaz nieco lżejszy od powietrza i łatwo rozpoznawalny dzięki swojemu charakterystycznemu zapachowi. Wśród ludności miejscowej funkcjonują różne określenia tych wód: „jajcane wody”, „zapartkowe wody”. Wody siarczkowe mają właściwości lecznicze i są wykorzystywane w leczeniu różnych schorzeń, np. reumatoidalnego zapalenia stawów, chorób zwyrodnieniowych stawów, chorób pourazowych narządów ruchu, schorzeń skóry, przewodu pokarmowego, systemu nerwowego i zatruć przemysłowych. W okolicach Policht znajdują się dwa źródła z wodami siarczkowymi, są to źródła „Paweł” i źródło „Geologów”. Woda ze źródła „Paweł” jest wodą węglanowo-wapniową (HCO -Ca), która zawiera jako 3 specyficzny składnik siarkowodór. Ma kształt owalnej misy, na dnie której występuje fioletowy osad bakterii siarkowych. Źródło „Geologów” położone jest powyżej źródła „Paweł”. Łatwo je odnaleźć w terenie bo misa źródła ujęta jest w betonowy krąg. Woda z tego źródła również jest wodą węglanowo-wapniową z domieszką siarkowodoru.


Młaki Storczykowe można odnaleźć w okolicach gospodarstwa Paryja w dolinie Czerniawy, na pograniczu Żurowej i Swoszowej. Dolinowe łąki tu występujące należą do ubogich, nierzadko w typie wełniankowo – storczykowych młak na torfowiskach niskich i przejściowych. Wprawne oko znawcy przyrody będzie mogło tam wypatrzeć niejeden gatunek typowy dla tego zbiorowiska roślinnego.


Ośrodek Edukacji Ekologicznej Zespołu Parków Krajobrazowych Pogórza znajduje się na terenie Ciêżkowicko – Rożnowskiego Parku Krajobrazowego, w miejscowości Polichty – Sucha Góra. Powstał on w 1998 roku i mieści się w budynku dzierżawionym od Nadleśnictwa Gromnik. Celem Ośrodka jest przede wszystkim prowadzenie działalności edukacyjnej w zakresie ochrony przyrody, ochrony środowiska, biologii i ekologii, oraz propagowanie walorów przyrodniczych Użytku Ekologicznego „Polichty”, Ciężkowicko – Rożnowskiego Parku Krajobrazowego, zapoznawanie z nimi dzieci i młodzieży, nie tylko z okolicznych szkół lecz również regionu. Ośrodek prowadzi również działania edukacyjne, mające na celu zapoznanie z chronionymi gatunkami roślin i zwierząt, funkcjonowaniem różnych typów ekosystemów, uwrażliwianie na piękno otaczającej nas przyrody i niekorzystny wpływ działalności człowieka na nią oraz przybliżenie problemu konieczności oczyszczania ścieków, zasady działania mechaniczno – biologicznej oczyszczalni ścieków, itp. Ośrodek przeznaczony jest głównie do celów dydaktycznych. Na jego wyposażeniu znajdują się m.in. zbiory zielnikowe, entomologiczne, geologiczne oraz szereg przyrządów i urządzeń przydatnych do prowadzenia zajęć z zakresu ekologii, biologii, ochrony przyrody oraz ochrony środowiska. W Ośrodku znajduje się sala wykładowa, noclegownia (18 miejsc), zaplecze sanitarne, kuchnia oraz pokoje kadrowe (2 i 4 osobowy). W pobliżu Ośrodka Edukacji Ekologicznej wyznaczono ścieżkę przyrodniczą „ Na Budzyń”, która ukazuje ciekawe zakątki najbliższego otoczenia Ośrodka.


Wędrując po Pogórzu Ciężkowickim często napotykamy na wychodnie skalne. „Szlak Skalnej Rzeźby” to również Pasmo Brzanki, gdzie wśród lasów odnajdziemy niejedno urokliwe miejsce usiane skalnymi ostańcami. Do takich wychodni należy z pewnością Skała Borówka na granicy Żurowej i Ołpin, Ostry i Rysowany Kamień na żółtym szlaku w głównym grzbiecie Pasma Liwocza i Brzanki. Do mało znanych zaliczyć należy skały na terenie gminy Szerzyny. Ambona to wychodnie piaskowców ciężkowickich, przypominające ambony znajdujące się na dwóch zalesionych urwistych kolumnach schodzących podnóżem do potoka „Czerniawy”. Niedaleko od niej napotykamy Skałę Gardziel, gdzie szybciej wietrzejący wzrost zlepieńcowy stworzył charakterystyczną, otwartą jamę (Gardziel). Do ciekawych miejsc należy zaliczyć również wychodnie piaskowcowe na granicy Czermnej i Wiszowej – naturalne i sztucznie odsłonięte, niezbyt duże wychodnie piaskowcowe rozsiane po stromym zalesionym sosną zboczu. Do ciekawszych należą te w sąsiedztwie Gilowej Przełęczy: Kozakowa Skała, gdzie doskonale widoczne prawie poziomo włożone warstwy sedymenracyjne o miąższości ok. 1m i obok niej Śmigłowa Skała.


W lesie nieopodal Tuchowa, nazywanym Tuchowskim Lasem, wytyczona została ścieżka przyrodnicza. ]est ona położona w terenie dostępnym, a zarazem bardzo atrakcyjnym pod względem przyrodniczo-wypoczynkowym. Przeznaczona jest ona dla wszystkich wielbicieli kontaktu z przyrodą. Ścieżka posiada dwa warianty, dłuższy ponad 4 km oraz krótszy dla mniej wytrwałych turystów o długości 2,5 km. Wiedzie ona leśnymi drogami i ścieżkami, i zawiera w sobie siedem tematycznych przystanków: Zaproszenie na ścieżkę, Poznajemy budowę lasu, Dokarmianie zwierzyny i ochrona ptaków, Życie w środowisku wodnym, Ochrona pożytecznych mrówek, Punkt widokowy, Obiekt historyczny. Skorzystanie ze ścieżki przyrodniczej na pewno będzie dobrym uzupełnieniem wiedzy na temat przyrody i jej ochrony, a także ciekawą formą zwiedzenia fragmentu Pogórza.


Polana Morgi to szczytowa hala położona przy żółtym szlaku turystycznym z Siedlisk na Brzankę. Roztacza się z niej piękny widok na rozróg Wału, Dolinę Białej i Tuchów. W pobliżu klasztor Redemptorystów. W lesie obok klasztoru droga krzyżowa wykuta w kamiennych blokach i skalna grota z figurą Matki Boskiej.




W roku 1977 w piotrkowickich lasach znaleziono największego grzyba świata – szmaciarza gałęzistego. Szczęśliwym znalazcą był pan Henryk Witkiewicz. Ze względu na swe pokaźne rozmiary: 1 metr średnicy i wagę 15 kg, grzyb ten został wpisany na Światową Listę Rekordów Guiness’a. Od 1990 roku grzyb ten jest grzybem chronionym i chociaż jest grzybem jadalnym nie wolno go zbierać. Charakteryzuje się dużą łamliwością.




Osobliwością przyrody nieożywionej jest „Ostry Kamień”- ciekawa forma skalna z piaskowca, o wysokości od 2 do 4 m i długości około 20 m. Znajduje się on na wschód od Liwieckiej Góry, w Parku Krajobrazowym Pasma Brzanki, na pograniczu gmin Ryglice i Szerzyny.


Na stokach przysiółka Bukowina w Ryglicach rośnie kłokoczka południowa, która jest przedstawicielem ciepłolubnej flory Europy Południowej, Kaukazu i Azji Mniejszej. Kłokoczka południowa znajduje się pod całkowitą ochroną gatunkową. Nazwa gatunku „kłokoczka” ma związek z językiem prasłowiańskim. Wywodzi się ona zapewne od charakterystycznego klekotu nasion w skórzastych torebkach, wywoływanego przez podmuchy wiatru. W podobnym brzmieniu funkcjonuje ona we wszystkich językach słowiańskich, w których występuje rdzeń wyrazu „klok” lub „klek”- co oznacza klekotać, grzechotać. W Polsce rośnie w zasadzie tylko na pogórzu, w lasach i zagajnikach, rzadko przekraczając 520 m n.p.m. W wyższych partiach górskich nie występuje. Kłokoczka od najdawniejszych czasów była rośliną magiczną. Już starożytni Celtowie i Słowianie sadzili ją na grobach i kurhanach swoich zmarłych. Wierzono, że miała bronić przed złymi duchami, demonami, topielcami oraz wampirami. Dlatego też szeroko była wykorzystywana przez egzorcystów. Krzyżyki zrobione z gałązek kłokoczki wkładanych do palm wielkanocnych wbijano w narożniki pól, co miało je chronić od klęsk żywiołowych i zapewniać większy urodzaj. Oprócz zastosowania kłokoczki południowej w zwyczajach i obrzędach, lud przypisywał jej niekiedy właściwości lecznicze, a nawet konsumpcyjne. W niektórych rejonach (np. na Słowacji), wierzono, że utarte liście dodane do pokarmu zwierząt hodowlanych leczą ich choroby. Nasiona ze względu na swój kształt i twardość, były również chętnie stosowane do wyrobu ozdób i różańców. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w niektórych nazwach ludowych kłokoczki.