Obiekty sakralne

Na terenie Pogórza od niepamiętnych czasów mocno zakorzeniona była tradycja Chrześcijańska. Liczne drewniane kościółki ozdabiały niemal każdą wieś. Niestety, czas nie był dla nich łaskawy. Wiele z nich padło ofiarom płomieni, inne najazdom nieprzyjaciela. Te, które dotrwały do naszych czasów, zostały włączone w 2001 roku do Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce. Wśród tych 255 skarbów Pogórza, znajduje się kilka perełek wpisanych na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Należą do nich: kościół pw. św. Michała Archanioła w Binarowej, kościół pw. św. Michała Archanioła w Dębnie Podhalańskim, kościół pw. św. Leonarda w Lipnicy Murowanej i kościół pw. św. św. Filipa i Jakuba w Sękowej.


Kościół został wzniesiony w latach 1844-48 z fundacji ks. Władysława Sanguszki. Neoromański, murowany, jednonawowy z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, przy którym od północy zakrystia, a od południa skarbczyk. Ołtarz główny późnorenesansowy z początku XVII w., o bogatej dekoracji, w formie tryptyku ujętego strukturą architektoniczną, z bramkami po bokach. W polu środkowym obraz Ukrzyżowania, na skrzydłach sceny: Zmartwychwstanie, Zwiastowanie, Wniebowstąpienie, Adoracja Dzieciątka, ponadto w naddatkach śś. Szczepan i Wawrzyniec. W kondygnacji górnej św. Jan z Patmos a po bokach śś. Wojciech i Stanisław. W zwieńczeniu rzeźba św. Michała Archanioła w otoczeniu aniołków dźwigających Arma Christi. Na bramkach rzeźby dwóch wojowników, wszystkie obrazy współczesne ołtarzowi. Ołtarz boczny rokokowy z 2. poł. XVIII w. z obrazem św. Jana Nepomucena z 1713 r. Chrzcielnica marmurowa, barokowa z XVII w. Ambona rokokowa 2. poł. XVIII w. Organy 9-głosowe wykonane przez Jana Oeliwińskiego ze Lwowa z 1887 r. Rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego, późnogotycka z 1. poł. XVI w., pochodząca z poprzedniego kościoła.
Źródło:www.tarnowskiekoscioly.net


Pierwsza wzmianka o parafii w Ryglicach pochodzi z 1350r. W XVII w. zbudowano w miejscowości drewniany kościółek, w którym znajdował się łaskami słynący obraz Najświętszej Maryi Panny. W latach 1928-1940 w Ryglicach wzniesiono nowy murowany kościół parafialny i w związku z tym stary kościółek drewniany został przeniesiony w 1947 roku do Kowalowej. Autorem projektu obecnego kościoła jest Jan Sas-Zubrzycki. Budowla ma eklektyczny charakter z elementami romanizmu i renesansu. Do jego budowy użyto cegły i kamienia. Jest to świątynia trójnawowa z transeptem i prezbiterium, przy którym znajduje się kaplica i zakrystia, front wieńczy masywna wysoka wieża. We wnętrzu kościoła znajdują się dwa boczne ołtarze manierystyczne z końca XVI w. z obrazami Ecce Homo, św. Anny Samotrzeć, Matki Boskiej z Dzieciątkiem i św. Janem. Ołtarz główny rokokowy z 2 poł. XVIII w. z dwoma posągami – króla Dawida i Joachima. Oprócz tego na wyposażeniu są: renesansowa kamienna chrzcielnica z 1554r., dwie kamienne kropielnice (renesansowa z XVI w. i druga z wieku XIX), rokokowa ambona z 2 poł. XVIII w., a także kilka cennych obrazów z XVIII i XIX wieku.


Kościółek w Rzepienniku Biskupim pw. św. Jana Chrzciciela pochodzi prawdopodobnie z początku XVI w. W ciągu kilkuset lat istnienia nie był poddawany gruntownym przebudowom ani remontom, jedynie w XVII w. dobudowano do nawy wieżę. Jest to nieduży, skromny kościółek, dzieło ludowego cieśli. Wnętrze nakryte jest stropami płaskimi, które ozdobione są bardzo prostą dekoracją patronową, ściany bielone, ozdobione zacheuszkami – niewielkimi krzyżami upamiętniającymi konsekrację kościoła. Znajdujący się w kościele chór muzyczny ozdobiony jest malowanymi motywami kwiatowymi. W kościółku zachowała się dawna gotycka ciesiołka, portale mają formę oślego grzbietu z trójliściem. Całe wnętrze urzeka niezwykłą prostotą.


Kościół został zbudowany w latach 1856-1864 staraniem ks. Józefa Ciurkiewicza. Jest to budowla neogotycka o układzie bazylikowym, z transeptem i prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Bogata dekoracja wnętrz, którą wykonał Jan Bulas, pochodzi z 1912 roku, a jej podstawowym motywem są kwiaty: pospolicie rosnące maki, osty, bławaty, lilie, nasturcje. W ołtarzu głównym znajduje się tryptyk z rzeźbą Matki Boskiej Wniebowziętej i płaskorzeźbami ze scenami maryjnymi. W ołtarzu bocznym znajduje się łaskami słynący obraz Matki Bożej Śnieżnej z XVII w. W kościele znajdują się również epitafia poświęcone właścicielom Rzepiennika Strzyżewskiego i Biskupiego – rodzinie Szołayskich oraz tablica pamiątkowa poświęcona pamięci żołnierzy Armii Krajowej poległych w Dąbrach 17 października 1944r. Na kościelnej wieży znajduje się XVI-wieczny dzwon, a przed wejściem do świątyni stoją dwa posągi św. Piotra i Pawła.


Kościół w Gromniku zbudowano w 1727 roku, ale część ścian pochodzi jeszcze z przełomu XV i XVII w. Wnętrze kościoła nakryte jest sklepieniem kolebkowym, które imituje rozgwieżdżone niebo. Barokowy ołtarz główny mieści w sobie bardzo ciekawy obraz, na którym ukazany jest św. Marcin oddający pół swojego płaszcza żebrakowi oraz wizerunek dawnego kościoła w Gromniku. Kościół otacza stary cmentarz, na którym znajdują się groby dawnych właścicieli Gromnika. Odkąd w 1993 roku zakończono budowę nowego kościoła parafialnego, drewniany kościółek pw. św. Marcina nie jest już użytkowany. W kościele znajdują się obrazy: św. Mikołaja z XVIII w., Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVIII w., Matki Boskiej typu Saletyńskiej z 1846 r. oraz dwa portrety Garlickich, kolatorów kościoła z ok. 1820 r. Wnętrze kościoła nakryte jest sklepieniami kolebkowymi, pozornymi z dekoracyjnymi żebrami, w nawie odcinki boczne pozornego sklepienia oddzielne, wsparte na słupach. Tęcza z wygiętą belką podtrzymywaną przez kręcone kolumny, na belce krucyfiks gotycki z XV w.


Kościół pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny. Świątynia została zbudowana w XVII w. Pierwotnie znajdowała się w Ryglicach, skąd w latach 1947-49 kościół został przeniesiony na obecne miejsce. Wyposażenie wnętrza utrzymane jest w stylu barokowym i częściowo z późniejszego okresu.


Kościół parafialny został wzniesiony w latach 1947- 1949 z fundacji księży Bochenków. Autorem projektu kościoła jest Zbigniew Rzepecki. Wnętrze świątyni zdobią malowidła wykonane przez Felicję Curyłową i zespół malarek ludowych z Zalipia. Na wyposażeniu kościoła znajdują się również rzeźby wykonane przez: Bronisława Chromego, Bogdanę i Anatola Drwalów, Jerzego Bandurę, Piotra Waligórę. Ponadto kościół wzbogacony jest obrazami Jacka Malczewskiego, Szymona Czechowicza, Ludwika Stasiaka i Vlastimila Hofmana. W otoczeniu kościoła znajdują się współczesne kapliczki i pomniki. Zachwyt wzbudza również przepiękny stary drzewostan, na który składa się ponad sto gatunków drzew i krzewów.


Według podania tradycje religijne w Siemiechowie sięgają początków X w. W tym czasie mieli się tu osiedlić uczniowie św. Świerada – było ich siedmiu i każdy z nich był mnichem, dlatego też osadę nazwano Siemiechowem. Pierwsza pisemna wzmianka o kościele w Siemiechowie pochodzi z 1349r., a kolejny zapis z 1440 roku potwierdza jego istnienie. Obecny kościół został wzniesiony na przełomie XV i XVI w. W 1643r. Wnętrze kościoła zostało ozdobione polichromią, która niestety w XIX w. została częściowo zniszczona i zamalowana. Na początku XIX w. do nawy dobudowano murowaną kaplicę. Kościółek ten pełnił funkcję kościoła parafialnego do 1949r., kiedy to oddano do użytku nowy murowany kościół.


Kościół w Brzozowej zbudowany został w XVI wieku, w stylu późnogotyckim, jednak w wieku XIX przeszedł gruntowną przebudowę. Obecnie jest to świątynia drewniana zbudowana w konstrukcji zrębowej, jednonawowa z wieżą i prezbiterium, przy którym znajduje się dobudowana kruchta. Cały kościół jest oszalowany, pokryty blaszanym dachem. Co ciekawe pod blachą pozostawione zostało dawne drewniane gotowe pokrycie dachu. Wnętrze świątyni jest otynkowane i ozdobione iluzjonistyczną polichromią wykonaną w XIX w. Do dnia dzisiejszego w kościele zachowały się okna tylko od strony południowej. Dawniej bowiem wierzono, że złe moce przychodzą od strony północnej. W kościele znajduje się też kilka ciekawych obrazów: św. Tekli (przedstawionej z atrybutami: stosem i lwem), umieszczony w przedsionku pod wieżą oraz obraz św. Mikołaja znajdujący się w nawie.


Kościół w Czermnej miał już istnieć w XIV w. Miał go ponoć zbudować kawaler maltański Petracjusz Frykacz. Obecna świątynia pochodzi z 1520r. Do nawy od północy przylega ośmioboczna kaplica. We wnętrzu znajduje się pięć XVIII i XIX-wiecznych ołtarzy. W głównym ołtarzu znajdował się kiedyś obraz Matki Bożej Pocieszenia namalowany na desce, który obecnie znajduje się w nowym kościele. Przy kościele znajduje się niewielka murowana dzwonnica parawanowa.


Prace związane z budową nowego kościoła parafialnego w Czermnej rozpoczęto w 1985 roku, a w roku 2000 został on oddany do użytku. Kilka lat później biskup tarnowski Wiktor Skworc nadał kościołowi parafialnemu pw. Matki Bożej Pocieszenia w Czermnej rangę sanktuarium. W każdą środę w Sanktuarium odbywa się Nowenna, podczas której odczytywane są wszelkie prośby składane przez wiernych i czcicieli Maryi. Wtedy też w sposób szczególny, wierni wraz z duszpasterzami modlą się o koronację Łaskami Słynącego Obrazu Matki Bożej Pocieszenia.


Współczesny kościół wybudowany został w 1958 roku. Jest to świątynia orientowana, o konstrukcji zrębowej, ściany oszalowane deskami i pomalowane. Prezbiterium i szerszą od niego nawę przykrywa dach dwukalenicowy, kryty dachówką. Od północy do prezbiterium przylega duża drewniana zakrystia. Najciekawszym elementem architektonicznym, choć dostrzegalnym tylko dla znawców, są liście o niespotykanej nigdzie indziej formie przyporowej. Wyposażenie kościoła jest współczesne z elementami ludowego baroku.


Kościół pw. św. Małgorzaty budowano w latach 1595 – 1602, a następnie był wielokrotnie odnawiany. Jest to budowla wzniesiona w stylu późnogotyckim. Wnętrze zdobi polichromia figuralna i ornamentalna, której autorem jest Stanisław Gucwa. Ołtarz główny oraz dwa ołtarze boczne neobarokowe. W obrębie ogrodzenia wokół kościoła znajduje się murowana dzwonnica parawanowa.


Obecny kościół stojący w Olszynach został wzniesiony w 1900 roku, w miejscu gdzie wcześniej znajdował się drewniany kościół z 1580 roku. Kościołowi nadano charakter neogotycki co dobrze widoczne jest w sklepieniu wnętrza, gdzie zastosowano drewniane pseudożebra imitujące sklepienie gotyckie. Wnętrze zdobią bardzo oryginalne polichromie, wykonane przez Stanisława Gucwę w 1908 roku, które imitują wystrój murowanych kościołów. Przedstawia ona sklepienia gwieździste i gotyckie portale. W ołtarzu bocznym znajduje się zabytkowy renesansowy obraz.


Kościół w Jodłówce Tuchowskiej zbudowano w 1871 roku, a następnie w XX wieku zdecydowanie go rozbudowano do dzisiejszych rozmiarów. Jest to budowla orientowana z węższym od nawy prezbiterium oraz przylegającymi do nawy dwoma kruchtami. Kościół jest oszalowany skośnymi deskami, a dach pokryty jest blachą. Wnętrze świątyni ozdobione jest współczesnymi polichromiami. Wyposażenie kościoła pochodzi z XIX wieku. W ołtarzu głównym znajduje się obraz patrona parafii – św. Michała Archanioła, który zabija smoka.


Niewielki drewniany kościół pod wezwaniem św. Jakuba został zbudowany w 1458r. i niebawem wraz z całą parafią został przekazany opactwu benedyktynów w Tyńcu, w ich posiadaniu pozostawał do 1830r. Około 1627r. drewnianą świątynię zastąpiono kościołem murowanym, który jednak spłonął w czasie pożaru w 1789r. Obecny kościół wzniesiony został w latach 1791-94, z fundacji opactwa benedyktynów w Tyńcu. W ostatnich kilku latach kościół przeszedł gruntowny remont m.in. wzmocniono mury, wykonano nową elewację i wymieniono więźbę dachową. Kościół jest obiektem trójnawowym, murowanym, wzniesionym w stylu późnobarokowym. Wyposażenie wnętrza w dużej mierze pochodzi z XVIII w. Na uwagę zasługuje bogato zdobiony ołtarz główny z 1864r., wykonany przez Józefa Brzostowoskiego z Krakowa. Ujęty jest w osiem kręconych kolumn, z rzeźbami MB Bolesnej, św. Jana, Marii Magdaleny i Marii, w zwieńczeniu w promienistej glorii Oko Opatrzności i gołębica oraz rzeźby Michała Archanioła i dwóch siedzących aniołów. Ołtarze boczne, których jest aż pięć pochodzą z XIX w. Do ciekawych elementów wyposażenia należą również: rokokowy prospekt organowy, chrzcielnica i dwa konfesjonały.


Według legendy benedyktyńskiej pierwszy kościół w Tuchowie został wybudowany około 1079 roku. By pod wezwaniem Matki Bożej Wniebowziętej. Miał być, jak głosi legenda, poświęcony przez św. Stanisława Szczepanowskiego, biskupa i męczennika. Legenda ta głosi również, że tutaj miał odbyć swoją mszę prymicyjną św. Jan Kanty. Kościół wzniesiono na wzgórzu zwanym „Lipie” – nazwa od gaju lipowego – po prawej stronie rzeki Białej. Okres świetności kościoła Najświętszej Maryi Panny związany jest z rozwojem kultu Matki Bożej. Od 1597 roku miały tutaj miejsca nadzwyczajne zjawiska. Cuda, jakie dokonały się za sprawą Matki Bożej, przyczyniły się do rozwoju ruchu pielgrzymkowego. Bardzo duża liczba odwiedzających tuchowskie sanktuarium, spowodowała podjęcie decyzji o budowie nowego kościoła, który sprostałby napływowi wiernych. Zadanie to było trudne i wymagało wielu wyrzeczeń. Świadczy o tym fakt, że nową świątynię budowano blisko 17 lat (1665-1682). Murowany kościół sanktuaryjny został konsekrowany pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Stanisława Biskupa i Męczennika, w dniu 8 września 1687 roku, przez biskupa krakowskiego Michała Oborskiego. W 1912 roku na środku dziedzińca, z myśli o liturgii odpustowej, wybudowano drewnianą kaplicę i ambonę. Obecnie została ona zastąpiona nową, wybudowaną w latach 1979-1980. Sanktuarium Matki Bożej Tuchowskiej zalicza się do tzw. sanktuariów ponadregionalnych (tj. znanych daleko poza granicami diecezji). Jest to jedno z najstarszych i najliczniej odwiedzanych sanktuariów w południowo – wschodniej Polsce. Sanktuarium Matki Bożej Tuchowskiej dnia 2 listopada 2010r. zostało podniesione do rangi Bazyliki Mniejszej. Tytuł nadał papież Benedykt XVI.